Wednesday, 15 July 2020

ქალები პირველი რესპუბლიკის ომებში


რამდენიმე წლის წინ ერთმა ჩემმა მეგობარმა თავის იუმორისტულ ბლოგზე სადაც მოგონილ, ფანტასტიკურ ამბებს წერდა, ქართველ გენერალთა ათეულში შეიყვანა გამოგონილი ადამიანი,   ქალი გენერალი - თამილა აყიშვილი. შეთხზული ამბის მიხედვით თამილამ 1918 წელს, მაზნიაშვილის შავიზღვისპირეთის სამხედრო კამპანიის დროს სამი ბატალიონით აიღო გაგრა და ქალაქის კომენდანტად დაინიშნა. 23 წლის ასაკში მიიღო გენერლის წოდება , ოსმალთა საარმიო კორპუსი ორი ასეულით შეაჩერა, იბრძოდა ქაქუცასთან ერთად და ა.შ. ეს  გამოგონილი ამბავი იოლად აიტაცა ქართულმა საზოგადოებამ, ფეისბუქი და ვეგ-გვერდები აჭრელდა  მასზე დაწერილი სტატიებით.  ერთ-ორ ტელევიზიაში მის შესახებ ისაუბრეს და ახალი ისტორიებიც კი მიაწერეს არარსებულ ადამიანს. ჰქონდათ  საგრანტო პროექტის გაკეთების მცდელობაც. 
მართალია გენერალი თამილა აყიშვილი მოგონილი პიროვნებაა, მაგრამ ქალებს პირველი რესპუბლიკის ომებში საკუთარი წვლილი ნამდვილად შეჰქონდათ.  მაშინ საქართველოსა და მსოფლიო უდიდეს ნაწილში, მცირე გამონაკლისების გარდა ქალი ოფიცრისა თუ ჯარისკაცის ფენომენი არ არსებობდა, მაგრამ ქალები ომების დროს ჯარში ეწერებოდნენ სანიტრებად და ექთნებად.

Monday, 8 June 2020

გაგრის აღება და ლექსი ვალიკო ჯუღელზე



1919 წლის 17 აპრილი,ს დილის ოთხ საათზე, მდინარე ბზიფთან განლაგებული ქართული არმიისა და გვარდიის 6 000-მდე ჯარისკაცმა მდინარე გადალახა და გაგრისკენ დაიწყო შეტევა, სადაც რუსეთის თეთრგვარდიული მოძრაობის გენერლის, ანტონ დენიკინის ჯარის ერთი პოლკი იდგა.  თეთრები  ქალაქში 1919 წლის თებერვალში შევიდნენ, როდესაც სოჭსა და გაგრაში განლაგებულ მცირერიცხოვან ქართულ ქვედანაყოფებს დაესხნენ თავს და მდინარე ბზიფამდე მთელი ტერიტორია დაიკავეს. 

Saturday, 30 May 2020

როგორ იკვებებოდნენ პირველი რესპუბლიკის ჯარში


ქართული არმიის ყოველდღიური რაციონი ქაღალდზე მადისაღმძვრელად გამოიყურებოდა, მაგრამ რეალობა სხვა იყო, რაც დაფიქსირებულია როგორც საარქივო დოკუმენტებში, ისე ჯარისკაცთა მოგონებებში. 1918 წლის 18 ოქტომბrის მთავრობის სხდომაზე დაამტკიცეს  და შემდეგში ჯარისკაცის დღიურ ულუფად განისაზღვრა: ხორცი - 1/2 გირვანქა (1 გირვანქა უდრის 453 გრამსმარილი -8 მისხალი  (1 მისხალი უდრის 4,25 გრამს); ქონი- 1 მისხალი; სასურსათო ბურღულეული -24 მისხaლი; ბრინჯი, მუხუდო ან ოსპი - 8 მისხალი;  შაქარი -8 მისხალი; გამხმარი ბოსტნეული - 4 მისხალი; კარტოფილი -60 მისხალი; პილპილი-1/6 მისხალი; წვენის მოსაკიდებელი ფქვილი(კისელი) - 4 მისხალი; ორცხობილა - 1გირვანქა და 32 მისხალი; ფქვილი - 1 გირვანქა და 48 მისხალი ან პური -2 გირვანქა.  

Thursday, 21 May 2020

სამხედრო-სავალდებულო სამსახური პირველი რესპუბლიკის არმიაში


ჟურნალი მხედრის ჩანახატების მიხედვით კოლაჟი შეადგინა ნატა ყუბანეიშვილმა

პირველი რესპუბლიკის რეგულარული არმიის რიგითების პირადი შემადგენლობა  მამრობითი სქესის მოქალაქეების სამხედრო-სავალდებულო სამსახურში გაწვევის გზით კომპლექტდებოდა. ჯარის ასეთი სისტემით დაკომპლექტებას საქართველოში მცირე ისტორია გააჩნდა. ერთიანი საქართველოს და მოგვიანებით საქართველოს ცალკეული პოლიტიკური ერთეული ჯარები ფეოდალური პრინციპით კომპლექტებოდა გარდა ერთი გამონაკლისისა, რომელიც მორიგე ჯარის სახელითაა ცნობილი. მორიგე ჯარის სახელი უკავშირდება ქართლ-კახეთის  მეფის ერეკლე მეორის სახელს (1720-1794), მის მიერ 1774 წელს შექმნილი სისტემის მიხედვით , სამეფოში მცხოვრები ნებისმიერი სოციალური ფენის მამაკაცი, ვალდებული იყო წელიწადში ერთი თვე თავისი ხარჯებით ემსახურა ჯარში. ამის სანაცვლოდ ისინი გადასახედებში გარკვეულ შეღავათებს იღებდნენმეცხრამეტე საუკუნეში, მას შემდეგ რაც ქართული სამეფო-სამთავროები რუსეთმა დაიპყრო, რუსეთის იმპერიას თითქმის მთელი საუკუნე დასჭირდა სანამ ქართველების სამხედრო სამსახურში გაწვევას დაიწყებდა.

Sunday, 3 May 2020

პოლონეთის არმიის ქართველ უფროს ოფიცერთა შორის 1929 წელს მომხდარი დაპირისპირების ისტორია


ქართველი ოფიცრები თავინთი ოჯახებით, მესამე რიგში ცენტრში გენერალი ალექსანდრე ზაქარიაძე

პოლონეთის არმიაში მოსამსახურე ქართველ უფროს ოფიცერთა შორის 1929 წლის მეორე ნახევარში დიდი დაპირსპირება მოხდა,   რაც გენერალ ალექსანდრე ზაქარიაძისა და ოფიცერთა 15 კაციანი ჯგუფს შორის წლების მანძილზე დაგროვებული რთული ურთიერთობების ერთგვარი ფინალური აქტს წარმოადგენდა. ამ დაპირსპირებაში , მის ჩამოყალიბებასა და გაღვივებაში, პიროვნულ შეუთავსებლობასთან ერთად თავისი წვლილი შიტანეს ქართულმა პოლიტიკური ჯგუფებმაც, რომელთაც სურდათ  საკუთარი გავლენა ჰქონოდათ ქართველ ოფიცრებზე. აღნიშნული დაპირისპირების , საქართველოს კანონიერი, ემიგრანტული მთავრობის მიერ ჩატარებული გამოძიებისა და დადგენილების შესახებ, დეტალური ინფორმაცია მოვიპოვეთ საქართველოს ეროვნული არქივის , ცენტრალური საისტორიო არქივის ფონდებში. კერძოდ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის, ევგენი გეგეჭკორის, აკაკი ჩხენკელის პირად ფონდებში.  ამ ფონდებში დაცული დოკუემენტები, საშუალებას გვაძლევს აღვადგინოთ ამ დაპირსპირების დეტალები.

Thursday, 23 April 2020

მეომრის გზა - კაპიტანი სიმონ შავგულიძე

კაპიტანი სიმონ შავგულიძე (1894-1918)

1918 წლის მაისში ბათუმიდან ქუთაისში გადმოსვენეს და ბულვარის მოპირდაპირე მხარეს, მთავარანგელოზის ეკლესიის ეზოში დაკრძალეს ახალგაზრდა, 24 წლის ოფიცერი, კაპიტანი სიმონ შავგულიძე.  სიმონი 1 აპრილის  ღამეს ბათუმში ანარიის ფორტის დაცვას მეთაურობდა და დაიღუპა ოსმალურ არმიასთან ბრძოლაში მასთან მყოფ 3 ოფიცერსა და 50 ჯარისკაცთან ერთად ფორტის დაცვისას.  დღეს ქუთაისში აღარც მთავარანგელოზის ეკლესიაა და აღარც სიმონ შავგულიძის საფლავი. ეკლესიის ადგილზე საბჭოთა პერიოდში ადმინისტრაციული შენობები აშენდა, ხოლო საფლავის ადგილას კი ტროტუარი, თუმცა ოფიცრის ნათესავები ყოველ აღდგომას მიდიან მერიის წინ მდგარ ცაცხვის ხესთან და  ბზას და წითელ კვერცხებს ტოვებენ.

Saturday, 29 February 2020

რატომ წავაგეთ 1921 წლის თებერვალ-მარტის ომი?



1921 წლის 25 თებერვალს საბჭოთა რუსეთის მე-11 არმიამ თბილისი აიღო, ხოლო მარტის მეორე ნახევარში კი ქვეყანა სრულად დაიპყრო. საბჭოთა ოკუპაცია სამოცდაათი წელს გაგრძელდა. თუმცა, საქართველოს სუვერენიტეტი მარტივად არ დაუთმია - ოკუპაციას წინ 5-კვირიანი სამხედრო ოპერაცია უძღოდა. თავგანწირული ბრძოლის მიუხედავად, საქართველო დამარცხდა.

რა იყო ფაქტორები, რის გამოც ქართულმა მხარემ მარცხი იწვნია?

არსებობდა ფაქტორები, რომელიც წინასწარ გვისპობდა საშუალებას, სრულყოფილად გამოგვეყენებინა ადამიანური რესურსი. სამხედრო სამინისტროს 150 000-მდე კაცი ჰყავდა თავის სამობილიზაციო სიებში, მაგრამ მათი სანახევროდ მობილიზაციაც ვერ ხერხდებოდა, იარაღის, საბრძოლო მასალების ნაკლებობისა და მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ შეიარაღებულ ძალებს ქვეყნის ბიუჯეტის მესამედი ხმარდებოდა, ეს თანხა არ იყო საკმარისი თუნდაც დიდი ხნის განმავლობაში სანახევროდ მობილიზებულიყო ჯარი. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე იმ ძალებით, რა ძალებითაც საქართველოში შემოვიდა , საქართველოში შემოჭრაზე არ იფიქრებდა, ყოველ შემთხვევაში იმ ეტაპზე, რა იქნებოდა მომავალში, სხვა საკითხია.
ისმის კითხვა, ამ მძიმე პირობების მიუხედავად, გვქონდა თუ არა რაიმე ტიპის შანსი თებერვალ-მარტში გადავრჩენილიყავით და რატომ წავაგეთ კონკრეტული ომი?
იყო ბევრი მიზეზი, თუმცა ყველა მიზეზი ერთის ირგვლივ იყრიდა თავს და ძალას იკრებდა.