Saturday, 8 July 2017

უცნობი გმირები ოსიაურის ბრძოლის ველიდან - 19 წლის ჯარისკაცი და მოწყალების და

რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომში დაღუპული გვარდიელები
ოსიაურის ბრძოლის მონაწილე ჯარისკაცის ილიკო რამიშვილის მოგონებების ერთი ეპიზოდი ბრძოლის ველიდან : ,,აქ მინდა მოვიყვანო ოსიაურის ბრძოლის ერთი ეპიზოდი. დილაადრიანად ცენტრალური ფრონტის ჯარებით გავედით ფრონტის ხაზის დასაკავებლად. მივადექით ტყეს, რომელიც გადაჭიმული იყო რკინისგზის ხაზიდან მდინარე მტკვრამდე. ჩვენ გავჩერდით ამ ტყესთან.
ამ დროს გამოჩნდა ცხენზე შემჯდარი ცენტრალური ფრონტის ხელმძღვანელი გენერალი მაზნიაშვილი. ის უკმაყოფილო დარჩა ჩვენ მიერ დაკავებული პოზიციით. გასცა განკარგულება ავყრილიყავით, გაგვევლო ტყე და დაგვეკავებია ფრონტის ხაზი ისე, რომ ტყე ჩვენ უკან მოქცეულიყო. ჩვენც ასე მოვიქეცით.
გავიშალეთ ერთი-მეორედან დაშორებით 15-20 ფეხის ნაბიჯზე და დავწექით თოვლიან მიწაზე.
იმ დღეს ჩვენს ფრონტს არ ქონდა დავალებული აქტიური მოქმედება. ჩვენ უნდა ჩავბმულიყავით ბრძოლაში იმ შემთხვევაში თუ მტერი გადმოვიდოდა შეტევაზე ამ მიმართულებით.
ჩემს მარჯნივ იწვა, ყმაწვილი იქნებოდა 19-20 წლის, შავ ბუშლათაში გამოწყობილი.
დილიდანვე გაჩაღდა საარტელერიო დუელი ორივე ფრონტებს შორის.
მტრის ყუმბარები სკდებოდნენ, ხან ჩვენს უკან, ხან ჩვენს წინ და ზიანს არ გვაყენებდენ.
უცბად ერთი ყუმბარა სულ ახლოს გასკდა.
როდესაც ზუზუნი და ხმაური შეწყდა მე ავწიე თავი და გავიხედე მარჯვნივ.
ჩემ მეზობელს არც ხმა ამოუღია და არც განძრეულა მაგრამ რაღაცნაირად ჩაიფუყა და თავი ჰქონდა ჩარგული თოვლში.
ამ დროს ფრონტის ხაზის გასწვრივ გამოჩნდა ახალგაზრდა გოგონა - მოწყალების და. ის მიდიოდა ყველა ჯარისკაცთან და ეკითხებოდა - როგორ ხარ? როდესაც ჩემთან მოვიდა, მე ვუპასუხე რომ მე კარგად ვარ მაგრამ აი იმ ყმაწვილს მიხედე-მეთქი.
მან გადაირბინა მასთან, აუწია თავი და ჩაიქნია ხელი.
ყუმბარის ნატეხი თავში ჰქონდა მოხვედრილი და ჩაემტვრია თავის ქალა. ამიტომ იყო, რომ არც განძრეულა და არც ხმა ამოუღია. ვერც ის გოგონა ვერ გავიგე ვინ იყო, ვინც ასე თავგანწირვით იცავდა სამშობლოს დამცველებს.
რამდენი ვინანე მერმედ, ჩემ ცხოვრებაში, რომ არ გავიგე იმ ჯარისკაცის გვარი და სახელი, რომელმაც ასე უსიტყვოდ შესწირა თავი საქართველოს.
და აგრეთვე იმ გოგონასი, რომელიც საარტილერიო ცეცხლის ქვეშ, ასე თამამად და გაბედულად უვლიდა ფრონტის ხაზსს და უჩენდა დახმარებას დაჭრილებს."



Saturday, 27 May 2017

რატომ მიყვარს საქართველოს პირველი რესპუბლიკა?


1. მრავალსაუკუნოვანი ხვეწნის, წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ მოხერხდა ის, რომ ევროპა, რუსეთის გვერდის ავლით შემოვიდა საქართველოში.
2. დამოუკიდებელ საქართველოში პირველად ჩამოვიდნენ დიდი ბრიტანეთის მომავალი პრემიერ-მინისტრი, ბელგიის მოქმედი იუსტიციის მინისტრი; ქართული დიპლომატია თავის მომავალს არკვევდა არა გარსევან ჭავჭავაძისა და პოტიომკინის შეხვედრებზე, არამედ კარლო ჩხეიძის შეხვედრებზე ლოიდ ჯორჯთან, სტეფან პიშონთან, ჟორჟ

Saturday, 20 May 2017

პირველი რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების ჯავშანმანქანები


გარფორდი და მეორე სერიის ოსტინი რუსტაველის გაზმირზე
ეროვნული არქივის ფოტო
პირველი რესპუბლიკის რეგულარულ არმიისა და გვარდიის შემადგენლობაში  სხვა ჯავშანტექნიკასთან - ჯავშანმატარებლებსა და ტანკებთან ერთად,  ირიცხებოდა ჯავშანავტომობილები.  რეგულარულ ჯარშიც და სახალხო გვარდიაში არსებობდა ჯავშანავტომობილთა ასეულები.  საარქივო დოკუმენტების მიხედვით ჩვენთვის ცნობილია 7 ჯავშნოსანი ავტომობილი და მათთვის დარქმეული სიმბოლური სახელები: სახალხო გვარდიელი, პროლეტარი, ინტერნაციონალი, გლეხი, სამშობლო, საქართველო და ბრძოლა. აღნიშნული ჯავშნოსნებიდან ერთი - ,,პროლეტარი" იყო ქვემეხითა და ტყვიამფრქვევებით აღჭურვილი რუსული წარმოების მძიმე ჯავშნოსანი GGarford-i; ხუთი ერთეული კი გახლდათ  მეორე და მესამე სერიის ბრიტანული წარმოების Austin-i; ხოლო ერთი -  ,,საქართველო" კი კუსტარულად დაჯავშნული Napier-is მსუბუქი ავტომობილი.

Saturday, 6 May 2017

ქართული ჯარის სამხედრო კომისარს - თენგიზ ჟღენტს. პატიმრის - გიორგი ივანეს ძე მაზნიაშვილის თ ხ ო ვ ნ ა


დავიღალე სიმართლის ძებნაში. 15 თვეა, რაც ციხეში ვზივარ და კიდევ ოთხი წელიწადი უნდა ვიჯდე. ასე ნელ-ნელა, მაგრამ შეუწყვეტლად უნდა მიჰქრეს ჩემი სიცოცხლე, აღსავსე ტყვეობის ზნეობრივი და ფიზიკური ტანჯვით; და თან ამავე ტემპით უნდა ვანადგურო და ვაქციო ჩემი ოჯახი ნივთიერად და მორალურად. რომ ყველა ეს უბედურება, დამსახურებული დაფასება, შედეგი იყოს ჩემი რაიმე დანაშაულის და ბოროტების, ხასიათის სიმტკიცე მეყოფოდა, რომ ყოველივე ეს უსიტყვოდ ამეტანა და არავითარი ნაბიჯი არ გადამედგა ჩემი ბედის შესამსუბუქებლად. მაგრამ როდესაც არავითარი დანაშაული არ მიმიძღვის არც მთავრობის, არც საზოგადოების წინაშე, როდესაც პირიქით, ყოველი დაკისრებული მოვალეობა პირნათლად შემისრულებია და როდესაც ამის საფასურში პატივაყრილი და სახელგატეხილი ციხეში ვარ ჩაგდებული და იქ ვლევ ჩემს დღეებს, აბა როგორ არ ვეძიო სამართალი, როგორ არ მოვიარო კარდაკარ ყოველი ისეთი პიროვნება, რომელიც თავისი მდგომარეობით იზიარებს მთავრობის ყოველ სანქციას და მოქმედებას. 
ამ აზრით პყრობილი თქვენც გაუწყებთ ჩემს მდგომარეობას, თქვენთანაც მოვდივარ სამართლის საძებნად, მითუმეტეს, რომ თქვენ უფრო მოვალე ხართ ყურადღება მომაქციოთ იმ სიტყვების შემდეგ, რომელიც ბათომის რევკომის სახელით 1921 წლის მარტის 18-ს მე და მთელ ქართველ ოფიცრობას მოგვეცით და რომლის ძალით არც ერთი ჩვენთაგანი წარსული მოქმედებისათვის გასამართლებული არ უნდა ყოფილიყო და განა ეგევე არ იყო დეკრეტით №1 თქმული საჯაროდ? უფრო კერძოდ, განა ს. ორჯონიკიძემ იმავე წლის მარტში, როდესაც უკვე ოსმალთა ჯარები გავანადგურე და ბათომის მფლობელობა საქართველოს საბჭოთა ხელისუფლებას განვუმტკიცე - არ მითხრა, რომ ასეთი ბრწყინვალე სამხედრო მოქმედებისათვის და ახალი მთავრობის წინაშე დამსახურებისათვის მე მეპატიებოდა ყოველი მანამდე ჩადენილი მოქმედების პასუხისგება?! ჰოდა; როდესაც დღეს ციხეში ვსნეულდები მე პირადათ, ხოლო ოჯახი იტანჯება მატერიალურად და ზნეობრივად სწორედ იმიტომ, რომ დანაშაულად ჩამითვალეს ჩემი წინანდელი მოქმედებანი, როდესაც როგორც ქართველი ჯარის სარდალი, ვებრძოდი რუსეთის ჯარს და ვიცავდი ჩემი სამშობლოს მიწა-წყალს, როგორ არ უნდა მოგაგონოთ ან თქვენ ან ს. ორჯობიკიძეს მოცემული სიტყვები ან მთავრობას მისი დეკრეტი №1? რა მოხდა, რომ ყველამ დაივიწყა თავისი სიტყვა და მოვალეობა, რომ მე გამხადეს უდანაშაულო მსხვერპლად?
ან იქნებ სხვა დანაშაული ჩავიდინე საქართველოში დამყარებული ახალი ხელისუფლებისადმი? მაგრამ ამ შემთხვევაში რად აუხვიეს გვერდი დამნაშავის დაკითხვას, რად წარუკვეთეს მას წინასწარ საშუალება მოწმეების დასახელების და ყოველი წამოყენებული ბრალდების გაბათილებისა?
ვაცხადებ კატეგორიულად, რომ არც ერთ ბრალდებათაგან, რომელნიც რეზოლუციაშია წამოყენებული და რომელთა მიხედვით სიკვდილი მომესაჯა - შემდეგ ამნისტიით ხუთი წლის საპყრობილეზე შეცვლით, ჩემთვის არ წამოუყენებიათ და არც ერთის გამო არ დაუკითხივართ. ნახეთ არქივი და დარწმუნდებით. ამგვარათ, თუ წარმოვიდგენთ, რომ ჩემი დასჯა მოხდა იმ დანაშაულობათათვის, რომელიც ჩამიდენია საქართველოს საბჭოთა მთავრობის ხელში, ამას ხომ დამტკიცება უნდოდა, ამისათვის მე ხომ უნდა დავეკითხეთ და ხომ უნდა დაეკითხათ ის პირნიც, რომელთაც მე ვასახელებდი ჩემი უფლებების და სიმართლის დასაცავად? და ვინაიდან არც ერთს და არც მეორეს ადგილი არა ჰქონია, ამიტომ ამგვარი "დანაშაულებისათვის" დასჯილი ადამიანის განთავისუფლებას და სრულს რეაბილიტაციას მოითხოვს თვით მთავრობისა და მისი ყოველი წევრის პრესტიჟი. მაგრამ მე მგონია ამ ბრალდებათ მხოლოდ უფასო დამატების ხასიათი აქვთ და რაკი მათ შესახებ არ დაუკითხივართ, ისინი ჩემი დასჯის მოტივაციის როლს არ თამაშობენ და ბრალდებათა შორის გამოძიება, დაკითხვა და მოწმეები არ ესაჭიროებოდა მხოლოდ ერთ მუხლს - თუ საერთოდ შესაძლებელია ამგვარ პროცედურით ადამიანის დასჯა-გასამართლება - ეს მუხლია "ჩემი ბრძოლა საბჭოთა რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ"; ეს ფაქტი ცნობილია, ამას არ უნდა ფიცი და მტკიცი, მაგრამ როგორც ზემოთ მოგახსენეთ, ეს ხომ მრავალგზის ნაპატიები მქონდა უწინარეს ყოვლისა დეკრეტით და მერე თქვენი და ს. ორჯონიკიძის სიტყვებით? ამგვარათ, არ არის დანაშაულის ელემენტი ჩემდა დასასჯელად. ამ მდგომარეობას წერილობით თუ სიტყვიერი განცხადებით გავაცანი სხვადასხვა პასუხისმგებელი პირები და საბუთი მაქვს ვიფიქრო, რომ ისინი დავარწმუნე კიდეც ჩემს უდანაშაულო დასჯაში. ამიტომაც თქვენც მოგახსენეთ ეხლა ყოველივე და გთხოვთ მონაწილეობა მიიღოთ ჩემი რეაბილიტაციის და განთავისუფლების საქმეში; გაქვთ საშუალება საქმეს და ყველა მასალას გაეცნოთ და როცა აზრი შეგიდგებათ, კეთილ ინებეთ, დამიდექით თავდებათ და გამანთავისუფლეთ, რათა საშუალება მომეცეს ჩემი სახელის რეაბილიტაციისა იმავე დაწესებულებაში და იმავე გზით, რა დაწესებულებამაც და რა გზამაც მას მოსცხო ჩირქი.
გიორგი მაზნიაშვილი.

სამხედრო კომისარს - გერდგინებათ განცხადება პატ. მაზნიაშვილის, განკარგულებისათვის.
14 დეკემბერი 1922 №3114
№1 გამასწორებელი სახლის უფროსი - ი. წივწივაძე
საქმისმწარმოებელი - მახარობლიძე.

სახკომსაბჭოს, კუთვნილებისამებრ
14.XII.22
წივწივაძე

რეზოლუცია:
განთავისუფლებულ იქმნეს (შემდეგში გადასახლებით)
მ. ორახელაშვილი
ფ. მახარაძე
ს. ორჯონიკიძე.

საქართველოს ეროვნული არქივი, საქართველოს უახლესი ისტორიის ცენტრალური სახელმწიფო არქივი, ფონდი №600, ანაწერი №1, საქმე №182. გვ. 63.

Tuesday, 14 March 2017

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მემორანდუმი და საქართველოს საზღვრები

ზუსტად 98 წლის წინ, 1919 წლის 14 მარტს, საქართველოს პირველი არჩეული პარლამენტის თავმჯდომარის - ნიკოლოზ ჩხეიძის ხელმოწერით მოკავშირეთა/ანტანტის უმაღლეს საბჭოს გადაეცა ყველაზე მაღალი დონის სტრატეგიული დოკუმენტი - საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მემორანდუმი, რომელიც მოითხოვდა ქვეყნის დამოუკიდებლობის აღიარებას და მის ცნობას ამ საზღვრებში. ეს რუკა სწორედ ამ დოკუმენტის კუთვნილებაა.
თუმცა, სამწუხაროდ, ინტერნეტში, მასობრივ და სოციალურ მედიასაშუალებებში, თქვენ წარმოიდგინეთ მუზეუმებშიც, ეს რუკა გავრცელდა სათაურით "საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ერთა ლიგის მიერ აღიარებულ საზღვრებში", რაც ტყუილია.
ამ რუკის შემხედვარე აკაკი ჩხენკელი წერდა:
"ჩვენს მოთხოვნილებაში უკვე ლაზისტანსაც ვათავსებთ რიზეს ქვევით. დრომ მოგვიტანა, რომ წერეთელი-ჩხეიძე ნაც.-დემოკრატების პროგრამას აყვნენ!"
ანუ, ეს დოკუმენტი სტრატეგიული მნიშვნელობის იყო არამხოლოდ საერთაშორისო ასპარეზზე, არამედ ქვეყნის შიგნითაც. მის გარშემო შედგა კონსენსუსი და მთელი პოლიტიკური ელიტა გაერთიანდა.
თუმცა, ფაქტობრივად, ამხელა ტერიტორია რესპუბლიკას არასდროს სჭერია და ბუნებრივია ამ საზღვრებში ის არავის უღიარებია. სკეპტიკურად განწყობილი ხალხი დასავლეთში და მოგვიანებით ზოგიერთი მეცნიერიც ამ რუკას "ქართულ იმპერიალიზმს" უწოდებდა (გაგახსენდათ ალბათ ანდრეი სახაროვის განცხადება, მგონი 1990-ში), რადგან მთელ რიგ ტერიტორიებზე - სოჭი, გაგრა, ზაქათალა, ლორე, ახალქალაქი, არტაანი, ოლთისი, ლაზეთი - ქართველები ეთნიკურ უმცირესობებს წარმოადგენდნენ. უფრო მეტიც, ახალქალაქის და ლორეს გარდა არც ერთი ეს ტერიტორია არ შედიოდა ტფილისის ან ქუთაისის გუბერნიის შემადგენლობაში. არსებობდა მხოლოდ ისტორიული მეხსიერება, რომელიც ქართველებს აერთიანებდა და ჩვენთვის იყო მნიშვნელოვანი, მაგრამ გარესამყაროსთვის ეს გადამწყვეტი არგუმენტი არ ყოფილა.
1921 წლის თებერვლის მდგომარეობით, ჩამოთვლილთაგან, საქართველო პრეტენზიას აღარ/ვეღარ აცხადებდა სოჭზე, ოლთისზე, ლაზეთზე; სადავო იყო ლორე და ზაქათალა; უდავოდ ფლობდა გაგრას, ახალქალაქს, არტაანს. ამ ტერიტორიების დაცვისთვის ქვეყანამ უზომოდ ბევრი იბრძოლა.
1921-23 წლებში, საბჭოთა რუსეთმა თურქეთს დაუთმო ართვინი და არტაანი; სადავო ზაქათალა და ლორე უდავოდ აზერბაიჯანული და სომხური გახადა; დაგვიტოვა გაგრა და ახალქალაქი.
ასეთია ამ მოკლე პერიოდში ქართული საზღვრების ისტორია. ეს დღევანდელი საზღვრებიც არის.

Monday, 6 March 2017

საქართველოს პერსპექტივები


       ექვსი თვე შესრულდა მას შემდეგ, რაც გამოცხადდა საქართველოს დამოუკიდებლობა და რესპუბლიკა. ეს ხანა რესპუბლიკის ცოცხალ ძალთა გამოცდა იყო უმთავრესად და ამ ხნის განმავლობაში ყველასთვის თვალსაჩინო შეიქნა გარემოება: ყველა ფორმაზე ადვილი, ყველა ფორმაზე უმჯობესი ამჟამად საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა ყოფილა. მძიმე ობიექტურ პირობებში საქართველომ გამოამჟღავნა

Thursday, 2 March 2017

ეროვნულ უმცირესობათა როლი საქართველოში



       „კავკაზსოკე სლოვო“ ფრიად საყურადღებო საკითხს ეხება - ეროვნულ უმცირესობათა როლს საქართველოს დამოუკიდებლობის განმტკიცების საქმეში. ჩვენ მუდამ იმ აზრისა ვიყავით, და ახლაც იმ აზერისა ვართ, რომ  საქართველო, როგორც დემოკრატიული რესპუბლიკა, არასოდეს ეროვნულ უმცირესობათა დევნის ასპარეზად არ უნდა გადაიქცეს და ვერც გადაიქცევა, როგორი აზრისაც არ უნდა ვიყოთ ეროვნულ