Monday, 28 May 2018

ექვთიმე თაყაიშვილი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შესახებ




... როგორის წარმოდგენის არ უნდა ვიყოთ ჩვენ ჩვენის თავისუფლების ხანაზე, როგორის კრიტიკით არ უნდა განვიხილოთ ყველაფერი, რასაც ადგილი ჰქონდა ამ ხანაში, იგი ყოველ შემთხვევაში, თვალსაჩინო ადგილს დაიჭერს საქართველოს საერიო ისტორიაში. ჩვენ გვახსოვს მარტო ნაკლი და შეცდომები და დადებით მხარეებს არ ვეძებთ და არც ვიხსენიებთ. ჯერ ერთი, მარტო ის რაც ღირს, რომ ყველა ქართველი მოდგმის ხალხები, ქართლელები, კახელები, იმერლები, მეგრელები, აფხაზები, გურულები, აჭარლები, სვანები და ინგილოები მჭიდროდ გაერთიანებულ ერად გამოვიდნენ მსოფლიო ასპარეზე. ასეთ გაერთიანებას მე-XIII საუკუნის შემდეგ ადგილი არ ჰქონია ქართულ ისტორიაში. მართალია, მონგოლების მიერ ორად და სამად გაყოფილი საქართველო გაერთიანდა გიორგი ბრწყინვალის დროს მე-XIV საუკუნის პირველ ნახევარში, მაგრამ ეს გაერთიანება ხანმოკლე იყო. შემდეგ, მე-XV საუკუნიდან საქართველო სამეფოებად და სამთავროებად დაყოფილი უფრო ხშირად ერთიერთმანეთში აწარმოებდა ომებს, ვიდრე გარეშე მტრებთან. ამ მხრით ჩვენი ინტელიგენციის და ნიჭიერ მოღვაწეთა თავგანწირულმა მუშაობამ მე-XIX საუკუნის მეორე ნახევრისა თავის მიზანს მიაღწია, ერი შეაკოწიწა, ეროვნული მეობა შეაგნებია და ერთობა დაამყარა. არავითარ სეპარატიულ ლტოლვას ქართველ ტომთა შორის ჩვენი თავისუფლების დროს ადგილი არ ჰქონიდა, თუ სახეში არ მივიღებთ ორიოდე მოსყიდული აბხაზის ცდას, რომელიც უშედეგოდ დარჩა. ხალხი მათ არ გაჰყვა. საერთო აშლილობის და ანარქიის დროს საქართველოს ეჭირა ხელში ინიციატივა და ხელმძღვანელობა კავკასიის ერებისა. მან უმსხვერპლოდ მოიგერია რუსთა დაშლილი ფრონტის გახულიგანებული და გობოროტებული ჯარების ტალღა, რომელიც მთელ ამიერკავკასიას წალეკვას და გაპარტახებას უქადდა. საქართველო იყო მოთავე კავკასიის ერების ერთ პოლიტიკურ ორგანიზმად შექმნისა და ამიერ კავკასიის სეიმის მოწყობისა და, თუ ამ ცდამ ნაყოფი არ მოიტანა და გაერთიანება არ მოხდა, ამის მიზეზი ჩვენი მეზობლების პოლიტიკურად მოუმზადებლობა და შეუგნებლობა იყო. როდესაც ამიერ   კავკასიაში სამი რესპუბლიკა დაარსდა და de facto სამივე ცნობილი იყო, მაგრამ მათში მარტო საქართველომ შეძლო, რომ ანტანტას ის de iure-თაც ეცნო. ეს არ ღირსებია არც ერთს ჩვენს მეზობლებს. საქართველოს სუვერენობა არა თუ მარტო ევროპის სახელმწიფოებმა ცნეს, ის იცნო აგრეთვე რუსეთმაც და სპეციალური ხელშეკრულებით საჯაროდ აღიარა მისი სუვერენობა არსებულს საზღვრებში. არც ერთი სხვა კავკასიის სახელმწიფო რუსეთს არ უცნია დამოუკიდებლად. მართალია, მან შემდეგ ვერაგულად თავს გაგვესხა და მოსპო ჩვენი თავისუფლება, მაგრამ იგი დღესაც ვერ ბედავს თქმას, საქართველო ძალით დავიპყარიო, არამედ თვით ხალხმა მოგვიწყვიაო. იურიდიულად ის ხელშეკრულობა ძალაში რჩება, მოვა დრო, საქართველო ეტყვის საბჭოთა რუსეთს, მიბრძანდიო და ხელშეკრულობა ძალაში დარჩება. სამი წლის განმავლობაში საქართველომ საკმაოდ გააცნო თავის თავი მთელს დედამიწის კაცობრიობას. მან დაპყრობის შემდეგაც შეინარჩუნა თავისი ელჩი და საელჩო მსოფლიოს ცენტრში პარიზში თოთხმეტის წლის განმავლობაში. ეს პირველი მაგალითი იყო საქართველოს ისტორიაში. წინეთ საქართველოს მეფეებიც ახერხებდენ ელჩების გაგზავნას სხვა და სხვა ევროპის სახელმწიფოებში, მაგრამ ხანგრძლივად ისინი არსად არ დარჩენილან. თეიმურაზ პირველის ელჩმა ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილმა, კათოლიკობაში ირბახად წოდებულმა, ინახულა ისპანიის მეფე და სხვა ევროპის სახელმწიფოს მეფენი და გამგენი, მაგრამ უფრო ხანგრძლივად მარტო რომში დარჩა პაპასთან (ერთი წელიწადი). ეს იყო მე-17 საუკუნის პირველ ნახევარში. მე-18 საუკუნის პირველ ნახევარში ვახტანგ VI მიერ იყო გაგზავნილი საბა-სულხან-ორბელიანი საფრანგეთის კაროლთან ლიუდოვიკ XIV-სთან. საბა დიდის ამბით მიიღეს ვერსალში ორხელ, ლიუდოვიკი დაჰპირდა დახმარებას, მაგრამ დაპირება უშედეგოდ დარჩა. ჩვენი თავისუფლება მართალია ხანმოკლე იყო, მაგრამ ამ მოკლე დროშიც ბევრი თვალსაჩინო საქმეები გაკეთდა. ჩვენმა სამღვდელოებამ დაიბრუნა ავტოკეფალია, შევძელით დაგვეარსებია ქართული უნივერსიტეტი და ჯეროვანად მოგვეწყო მასში უმაღლესი განათლება. დაარსდა აუარებელი გიმნაზიაები და სხვა სკოლები და სწავლის მიღების საქმე მკვიდრ ნიადაგზე დამყარდა, დაარსდა სენატი და მოეწყო სახალხო სული და სხვა. მე აღარ გავაგრძელებ სხვა თვალსაჩინო საქმეების აღნუსხვას, ვიტყვი მხოლოდ, რომ წარმატება აშკარა იყო და რომ უხეშ ძალას ანექსია არ მოეხდინა, საქართველო დღეს ერთი სამაგალითო პატარა სახელმწიფო იქნებოდა. 
 ექვთიმე თაყაიშვილი
ლევილი, 24 მაისი, 1934 წელი.

Sunday, 11 March 2018

პირველ მსოფლიო ომში ტყვედ ჩავადნილი ქართველების წერილები


წარწერა ფოტოზე
ლმობიერება ჰქმნის მეგობრობას
ამაყთ ამკვიდრებს აძლევს მხნეობას
დღეს ეგ სურათიც აქ მოგვაგონებს
ოდესმე წარსულ მწარე ტყვეობას ! ..
1918წ. ქალაქი ეგერი (ბოჰემია)

პირველ მსოფლიო ომში რუსეთის იმპერიის არმიაში 200 000-მდე ქართველი გაიწვიეს. მათი ნაწილი ომის დროს ტყვედ ჩავარდა. ქართველ ტყვეთა ზუსტი რაოდენობის დადგენა საკმაოდ რთულია, თუმცა მაგალითად ცნობილია, რომ ცოსენის ტყვეთა ბანაკში 1915 წლის აგვისტოსათვის 1617 ქართველი ტყვე იყო, ხოლო ეგერის ბანაკში კი 1000-მდე.

Sunday, 24 December 2017

აჭარის ,,ტიპები" ჟურნალ მხედარში

1920 წლის ივლისში ბათუმის ოლქიდან  ბრიტანული ჯარი და ადმინისტრაცია გავიდა, მათი ადგილი ქართულმა ჯარმა და ქართულმა ადმინისტრაციამ დაიკავა გენერალ-გუბერნატორის ბენია ჩხიკვიშვილის ხელმძღვანელობით. ქალაქში ჩატარდა აღლუმი, აღიმართა რესპუბლიკის სამფეროვანი დროშა, მოსახლეობა ზეიმობდა, თუმცა საქმე ასე მარტივადაც არ იყო.  აჭარის მოსახლეობის ერთი ნაწილი პრო-თურქულად იყო განწყობილი. მოსახლეობის ეს ნაწილი, მართალია უმცირესობას წარმოადგენდა, მაგრამ ისინი არცთუ ცოტანი და ამავდროულად სახიფათონი იყვნენ. მათ ქართული ჯარის წინააღმდეგ ბრძოლის გამოცდილებაც კი ჰქონდათ. პირველად მაშინ როდესაც 1918 წლის მარტსა და აპრილში როდესაც ოსმალური არმიის 37-ე დივიზია აჭარას მოადგა, პრო-თურქულად განწყობილმა აჭარლებმა  ,,ჩეტნიკთა" რაზმები შექმნეს და ოსმალურ ჯართან ერთად ებრძოდნენ დანარჩენ ქართველებს. ადგილორბივ ქართველთა - აჭარელთა ნაწილის ასეთი ქცევით გაცეცხლებულმა  საზოგადო მოღვაწემ ამ კუთხისავე წარმომადგენლემა თავადაც  მუსლიმმა ჰაიდარ აბაშიძემ ჟურნალ ერთობაში სტატიაც კი დაწერა სათაურით - ,, მოღალატე აჭარას". რომელიც იწყებოდა სიტყვებით - ,,მოძმეთა გულში ლახვრის ჩამცემო, ძმის სისხლში გასვრილო, მოღალატე და უსინდისო აჭარავ! . შენ მიწასთან გაასწორე სამაჰმადიანო საქართველოს სახელი, შენ მას ახადე ნამუსი, შენ შეურაცხყე და წაბილწე ჩვენი წარსული და მომავალი ... ". 
 მეორედ კი აჭარელ ,,ჩეტნიკთა" რაზმმა 1920 წლის გაზაფხულზე ბათუმის ოლქში ხულოს მხრიდან შესულ ქართულ რეგულარული ჯარის ნაწილებს შეიარაღებული  წინააღმდეგობა გაუწია  და თავდაპირველად უკუაგდო კიდეც . 1920 წლის ივლისში ყველა ეს წინააღმდეგობა გარეგნულად დაძლეული იყო, მოსახლეობის ერთი ნაწილი ქართულ ჯარს სიხარულით ხვდებოდა, ხოლო მეორე ნაწილს იარაღი დაეყარა, თუმცა მათი მხრიდან ეს მხოლოდ დროებითი უკანდახევას წარმოადგენდა. მოსახლეობის ამ ნაწილის   კეთილგანწყობის მოპოვება საკმაოდ რთულ საქმეს წარმოადგენდა. ამ პირობებში განსაკუთრებით სიფრთხილის გამოჩენა იყო  საჭირო ბათუმის ოლქში შესულ სამხედროებსა  და ადგილობრივ მოქალაქეებს შორის ურთიერთობაში. სწორედ ამიტომ სამხედრო სამინისტროს კულტურულ-საგანმანათლებლო განყოფილებამ ჟურნალ ,, მხედარის" ნომრებში დაბეჭდა რამდენიმე ჩანახატი , ,,აჭარის ტიპების" შესახებ, რათა ჯარისკაცთათვის ადგილობრივთა  ჩაცმულობა, ჩადრიანი ქალები და ფესიანი ჩაის გამყიდველი უცხო და მიუღებელი არ ყოფილიყო. 



                                                                                                                                   დიმიტრი სილაქაძე

Wednesday, 13 December 2017

ჩანახატები პირველი რესპუბლიკის ჯარის ცხოვრებიდან



საქართველოს პირველი რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს კულტურულ-საგანმანათლებლო სექცია 1920 წლის 26 მაისიდან ამავე წლის 5 დეკემბრამდე გამოსცემდა ყოველკვირეულ ჟურნალ ,,მხედარს." გამოცემას რედაქტორობდა ნიკო კურდღელაშვილი, ჟურნალი უფასოდ რიგდებოდა ჯარის ნაწილებში, ხოლო გასაყიდი ფასი თავიდან  შეადგენდა 10 მანეთს,  ბოლოს კი ფასი 25 მანეთზე ავიდა. სულ დაიბეჭდა  27 ნომერი.  ჟურნალში იბეჭდებოდა მთავრობისა და სამხედრო სამინისტროს ოფიციალური ბრძანებები; სამხედრო-პოლიტიკური ხასიათის სტატიები;  ინფორმაციები ომში დაღუპული სამხედროების შესახებ; მხატვრული ნაწარმოებები,  ჯარისკაცთა შემოქმედება, მათ შორის პოეტ ტერენტი გრანელის ლექსები, რომელიც იმ პერიოდში რეგულარულ არმიაში გადიოდა სამხედრო-სავალდებულო სამსახურს.  გარდა სტატიებისა და ლექსებისა, ფოტოებისა,  ძალიან საინტერესოა ჟურნალში დაბეჭდილი ჩანახატები - პირველი რესპუბლიკის ჯარის ცხოვრებიდან: ქვეითების გადასვლა შეტევაზე, საგუშაგოზე ჩაძინებული ჯარისკაცი, დეზერტირები, რადიოსადგურზე მომუშავე ოფიცერი, სამხედროთა პორტრეტები  და ა.შ 

Thursday, 9 November 2017

რუსული კავალერია თბილისთან 1921 წლის 24-25 თებერვალს




რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომის ყველაზე დრამატულ მომენტში 24 თებერვლის საღამოს გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ ჩათვალა, რომ მოწინააღმდეგის ცხენოსანი შენაერთები ქართული არმიის დაუცველ ფლანგებს გარს უვლიდნენ და დედაქალაქის დამცველ ძალებს ალყაში აქცევდნენ. საინტერესოა ამ ცხენოსანი შენაერთების პირადი შემადგენლობის რაოდენობის გაგება, საფრთხის რეალურობის განსასაზღვრად. გვარდიის იმერეთის მეორე ათასეულის მეთაური აკაკი კვიტაიშვილი წერდა , რომ ,,კუროჩკინის" დივიზია სინამდვილეში მხოლოდ ერთ ბრიგადას წარმოადგენდა და ეს ბრიგადა სულ 700-800 ,,ჯახრიკა" ცხენებზე შემჯდარი ცხენოსნებისაგან შედგებოდა და ეს ძალა გარს უვლიდა ქართველთა თავდაცვის მარცხენა ფლანგს, ხოლო მარჯვენა ფლანგს კი 1200-მდე ცხენოსანი. კვიტაიშვილის ამ მონაცემში რამდენიმე შეცდომაა, კუროჩკინი სინამდვილეში იყო მე-18 ცხენოსანი დივიზიის მეთაური კურიშკო, რომელიც ქართველებმა 17 თებერვალს მოკლეს  და მისი დივიზია თბილისთან არა ერთი არამედ, ორი ცხენოსანი ბრიგადით  იყო წარმოდგენილი. თბილისის თავდაცვის მარცხენა ფლანგისათვის ასევე უნდა შემოევლო მეორე მე-12 ცხენოსან დივიზიის ორ ბრიგადას. რაც შეეხება ქართველთა თავდაცვის მარჯვენა ფლანგს, ამ ფლანგის გარსშემოვლა ევალებოდა  მე-20 მსროლელი დივიზიის საკვალერიო პოლკს და სომხური წითელი არმიის ცხენოსან ბრიგადას. ცალკე შენაერთების ჩამოთვლა დაზუსტებულ პასუხს არ გვაძლევს ამ ძალების პირადი შემადგენლობის შესახებ. 

Thursday, 2 November 2017

პირველი რესპუბლიკის გენერალიტეტის კარიერა რუსულ არმიაში ნაწ.1

საქართველოს პირველი რესპუბლიკის არმიაში სამი წლის მანძილზე  რამდენიმე ათეული გენერალი მსახურობდა. თითოეულმა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე სამხედრო განათლება მიიღო და სამსახური დაიწყო რუსეთის საიმპერატორო არმიაში. საინტერესოა თუ რა გამოცდილება და განათლება უმაგრებდა მათ ზურგს დამოუკიდებელი საქართველოს არმიის მშენებლობის პროცესში.  ამიტომ ამ  ბლოგში  წარმოგიდგენთ მოკლე ინფორმაციას დამოუკიდებლობის პერიოდის ქართული არმიის მთავარსარდლებისა და გენერალური შტაბის უფროსების  კარიერის ძირითადი მომენტების შესახებ რუსულ არმიაში. ბლოგის შემდეგ ნაწილში კი შემოგთავაზებთ რესპუბლიკის არმიის სხვა მნიშვნელოვანი გენერლების შესახებ ანალოგიურ ინფორმაციას.

Tuesday, 31 October 2017

გენერალ გიორგი კვინიტაძის სამხედრო კარიერა 1892-1918 წლებში


დაიბადა -1874 წლის 21 აგვისტოს
სამხედრო განათლება: 1892 წელს დაამთავრა თბილისის კადეტთა სასწავლებელი; 1892-1894 წლებში სწავლობდა და დაამთავრა პეტერბურგის კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი პირველი თანრიგით; 1907-1910 წლებში სწავლობდა და დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია პირველი თანრიგით. ასევე გენერალური შტაბის აკადემიის დამატებითი კურსი ,,წარმატებით".